Özel Gereksinimli Çocuk Sahibi Ebeveynlere İlişkin Yayınların Bibliyometrik Analizi

Abstract

Giriş: Özel gereksinimli çocuklar, doğuştan ya da sonradan edinilen fiziksel, zihinsel, duyusal veya davranışsal farklılıklar nedeniyle toplumdaki diğer bireylerden farklı ihtiyaçlara sahip olup, bu durum hem kendi yaşamlarını hem de ailelerinin yaşamlarını çeşitli yönlerden etkilemektedir. Araştırmada, özel eğitim alanındaki durum ve gelişmeler incelenerek, özel gereksinimli çocukların ebeveynlerine yönelik küresel ölçekteki bilimsel çalışmalar değerlendirilmiş ve bu alanda gelecekteki araştırma eğilimlerinin ortaya konması amaçlanmıştır. Yöntem: Web of Science Core Collection (WoSCC) veritabanında, özel gereksinimli çocukların ebeveynlerine ilişkin deneyimleri konu alan makaleler taranmış ve bibliyometrik analizler VOSviewer yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Analiz, tüm WOSCC indeksleri kullanılarak 01 Ocak 1990 ve 31 Aralık 2023 yılları arasında keşfedilen “özel gereksinimli çocukların ebeveynleri” ile ilgili araştırma makalelerine dayanmaktadır. Çalışmada, WoSCC’ başlık, özet, yazar, uluslar, kurumlar ve anahtar kelimelere bakılarak “ebeveyn veya aile’’ VE özel gereksinim VEYA özel gereksinim VE çocuk” arama terimleri kullanılmıştır. Bulgular: Özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynler, çocuk bakımı ve yetiştirilmesinde çeşitli güçlükler yaşamaktadır. Bu doğrultuda yürütülen çalışmada, 92 ülkeden 2001 kuruluşa bağlı 5109 yazar tarafından yayımlanan 1831 makale incelenmiştir. En çok yayın yapan kurumlar Londra, Kaliforniya ve Toronto üniversiteleri olurken; ABD, 417 makale ile ilk sırada yer almış, onu Kanada, İngiltere, Avustralya ve Türkiye takip etmiştir. Tartışma: Bu alandaki araştırmalar, uluslararası iş birliğiyle şekillenmiş olup serebral palsi, otizm ve yaşam kalitesi gibi konuların öne çıktığını göstermektedir. Ebeveyn odaklı çalışmalar, tıbbi bakışın ötesine geçerek psikososyal ve toplumsal boyutları da kapsamaktadır. Ebeveyn stresi ve sosyal destek, literatürde dikkat çeken temalardır. Disiplinler arası yaklaşımlar ve kurumsal katkılar hem akademik hem politik düzeyde alana önemli katkılar sunmaktadır.