Malatyalı Sabrî Divanı'nda dinî ve tasavvufî unsurlar

Abstract

Din, kâinatın var edilmesinden itibaren insanoğlunun tüm hayatını tesiri altına almış; insanoğlu da hayatını dinin gereklerine göre şekillendirmiştir. Tasavvuf ise Hz. Peygamber (sav)'den sonraki zamanlarda zühd dönemi ile başlamış olup süreç içerisinde gelişmiş ve yaygınlaşmıştır. Başta Anadolu olmak üzere Müslümanların yaşadığı geniş coğrafyalarda din ve tasavvufun insan hayatı üzerindeki etkisi artmış; doğal olarak bu durum edebiyata da aksetmiştir. Nitekim şairler şiirlerini din ve tasavvuf ilimlerinin bilgisiyle temellendirmiş; ayet ve hadislerle şiirlerine güç katmışlardır. Müstakil manzumelere konu olan dinî ve tasavvufî unsurlar, şairlerin hem İslami ve tasavvufî ilimlere ne kadar vâkıf olduğu, hem din ve tasavvufu nasıl kavradığı, hem de yaşadığı devrin din ve tasavvuf anlayışının nasıllığı hakkında bilgi vermesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu yönüyle hazırlanan çalışmada 19. yüzyılın sonu 20. Yüzyılın başında yaşadığı kabul edilen Sabrî'nin dîvânı dinî ve tasavvufî unsurlar bakımından incelenmiştir. Sabrî Divanı'nda din olarak İslam dininin, görüş olarak ehl-i sünnet anlayışının ve mezhep olarak ise Hanefi mezhebinin esas alındığı görülmüştür. Çalışma giriş, üç ana bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölümünde Sabrî'nin hayatı, sanatı ve eserleri üzerinde durulmuş ve dîvânı hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde dîvânın dinî unsurları ana başlıklar ve alt başlıklar hâlinde açıklanmış; iman, ibadet, ayet-hadis iktibasları, diğer unsurlar ve dinler, mekânlar, dinî-ilmî-kutsal şahsiyetlere değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise tasavvufî unsurlara yer verilmiş; aşk, âşık, tarikatlar, tasavvufî mekânlar, unsurlar, tip ve şahsiyetler başlıklarıyla açıklanmıştır. Çalışmadan elde edilen bilgiler, maddeler hâlinde sonuç bölümünde sunulmuş ve kaynakça ile çalışma sonlandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Divan edebiyatı, 19. yüzyıl, Sabrî Divanı, Dinî ve Tasavvufî Unsurlar.Religion has influenced all aspects of human life since the creation of the universe, and humankind has shaped its way of life according to religious principles. Sufism, which began during the ascetic period after the Prophet Muhammad (peace be upon him), gradually developed and became widespread over time. Especially in Anatolia and other vast regions inhabited by Muslims, the influence of religion and Sufism on human life increased significantly, and naturally, this was also reflected in literature. Poets grounded their poetry in the knowledge of religious and mystical sciences and strengthened their verses by quoting from the Qur'an and Hadiths. Religious and mystical elements, which often became the main theme of independent poems, are of great importance as they reveal the poets' familiarity with Islamic and Sufi sciences, their understanding of religion and mysticism, and the nature of religious and mystical thought in their time. In this respect, the present study examines the divan of Sabrî, who is believed to have lived in the late 19th and early 20th centuries, in terms of its religious and mystical content. It has been observed that in Sabrî's Divan, Islam is the adopted religion, the Sunni view is the dominant religious perspective, and the Hanafi school is the foundational legal tradition. The study consists of an introduction, two main chapters, and a conclusion. The introduction provides information about Sabrî's life and literary identity, along with general information on his divan. The first chapter focuses on Sabrî's life, literary style, and works, and provides general information about his Divan. The second chapter analyzes the religious elements within the Divan under main and subheadings, including topics such as faith, worship, quotations from verses and hadiths, other religious themes and faiths, sacred places, and religious-scholarly figures. The third chapter discusses mystical elements, categorized under topics such as divine love, the lover (ʿāshiq), Sufi orders, mystical spaces and motifs, and spiritual archetypes and personalities. The findings obtained from the analysis are presented in bullet points in the conclusion, and the study ends with a bibliography. Key Words: Divan Literature, 19th Century, Sabrî's Divan, Religious and Sufi Elements.