Tüketim Sosyolojisinde Sosyal Sermaye ve Habitus: Veblen’in Gösterişçi Tüketiminden Bourdieu’nün Diyalektik Üretimine

Abstract

Bu makale, tüketim sosyolojisindeki kuramsal dönüşümü, Thorstein Veblen’in “gösterişçi tüketim” (dışsal statü rekabeti) anlayışından Pierre Bourdieu’nün “sermaye” ve “habitus” kavramlarına uzanan bir çizgide ele almaktadır. Mevcut literatür bu geçişi çoğunlukla kavramsal bir genişleme olarak değerlendirirken, bu çalışma daha radikal bir tez geliştirmektedir: Veblen'in dışsal statü rekabetine dayanan, rasyonel ve mekanik modeli, modern tüketimin itici gücü olan sürekli yenilik arayışını ve içsel tatmin mekanizmalarını (öz-yanılsamacı hedonizm) açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Bu boşluk karşısında, Bourdieu'nün sistemi sosyal sermayeyi salt bir "ilişki ağı" olmanın ötesine taşıyarak onu, habitusun diyalektik olarak hem üreticisi hem de ürünü olan bir olgu haline getirmektedir. “Sosyal sermayenin habitusu” olarak adlandırdığımız bu içselleştirilmiş ilişki kurma ve sürdürme biçimi, birey-yapı ikiliğini aşarak, sosyal eşitsizliklerin “doğal” ve “kendiliğinden” yeniden üretiminin temel mekanizmasını oluşturur. Makale, bu ana tezi, Veblen'in eleştirisi ve Bourdieu'nün kapsamlı mimarisinin derinlemesine analizi üzerinden temellendirmekte; beğeni ve sembolik şiddet pratikleri üzerinden somutlaştırmakta ve nihayetinde postmodern "hep yiyenlik" (omnivorousness) ile dijital alan gibi çağdaş sınamalar bağlamında test etmektedir.