Alfred Adler'in aşağılık kompleksi ve üstünlük kompleksi kuramı üzerinden çocuk edebiyatı eserlerindeki karakterlerin incelenmesi

Abstract

Bu çalışma, Alfred Adler'in Bireysel Psikoloji Kuramı kapsamında aşağılık kompleksi ve üstünlük kompleksinin çocuk edebiyatı eserlerindeki karakterler üzerindeki yansımalarını ve bu eserlerle ilgili öğrencilerin görüşlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde doküman inceleme yöntemi kullanılarak, seçilen çocuk kitaplarında aşağılık ve üstünlük kompleksine dair temalar Adler'in kuramsal çerçevesi doğrultusunda analiz edilmiştir. İkinci bölümde ise eylem araştırması yöntemiyle, 7. sınıf öğrencilerine kuram hakkında eğitim verilmiş, ilgili eserler okutulmuş ve öğrencilerin karakter değerlendirmeleri yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Doküman incelemede, uzman görüşü ile belirlenen ve sosyal-psikolojik temalar açısından ön plana çıkan 10 çocuk kitabı detaylı olarak incelenmiştir. Eylem araştırması süreci, Muş ili merkezindeki bir ortaokulda rastgele seçilen 20 öğrenci ile yaklaşık 10 hafta süreyle yürütülmüştür. Veri toplama araçları olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Veri analizinde doküman incelemeden elde edilen bilgiler içerik analiziyle tematik olarak sınıflandırılmış, öğrenci görüşleri ise betimsel analiz yöntemiyle yorumlanmıştır. Bu analiz, çocuk edebiyatındaki on farklı hikâye üzerinden Alfred Adler'in Bireysel Psikoloji Kuramı çerçevesinde öğrencilerin aşağılık ve üstünlük duygularını nasıl anladıklarını ve yorumladıklarını ortaya koymaktadır. Hikâyelerdeki karakterlerin yaşadığı sosyal dışlanma, aidiyet eksikliği, özgüven sorunları ve kimlik arayışları, öğrenciler tarafından derinlemesine değerlendirilmiş; bu durumlar Adler'in aşağılık kompleksi, üstünlük kompleksi ve telafi mekanizmaları kavramlarıyla açıklanmıştır. Öğrenciler, karakterlerin duygusal ve sosyal zorluklarına empatiyle yaklaşmış, kendi deneyimleriyle bağdaştırarak psikolojik dayanıklılık ve sağlıklı benlik gelişimi üzerine olumlu tavsiyeler sunmuştur. Araştırma, çocuk edebiyatının psikososyal gelişimdeki önemini, bireysel psikoloji yaklaşımının eğitim ve rehberlikteki uygulama potansiyelini ve öğrencilerin sosyal-duygusal farkındalıklarını artırmadaki rolünü vurgulamaktadır.This study aims to examine the reflections of inferiority and superiority complexes on characters in children's literature within the context of Alfred Adler's Theory of Individual Psychology and to examine students' opinions about these works. The research consists of two parts. In the first part, the document review method was used to analyze themes related to inferiority and superiority complexes in selected children's books, based on Adler's theoretical framework. In the second part, the action research method was used to educate 7th-grade students about the theory, have them read relevant works, and gather students' character assessments through a semi- structured interview form. In the document review, 10 children's books identified through expert opinion and prominent in terms of social-psychological themes were examined in detail. The action research process was conducted with 20 randomly selected students at a middle school in the city center of Muş for approximately 10 weeks. The data collection an expert- approved semi-structured interview form in the action research. In the data analysis, information obtained from document review was thematically categorized using content analysis, and student opinions were interpreted using descriptive analysis. This analysis explores how students understand and interpret feelings of inferiority and superiority within the framework of Alfred Adler's Theory Of İndividual Psychology, based on ten different stories in children's literature. The students deeply evaluated the social exclusion, lack of belonging, self-esteem issues, and identity searches experienced by the characters in the stories, explaining these experiences using Adler's concepts of inferiority complex, superiority complex, and compensatory mechanisms. Students empathized with the characters' emotional and social difficulties and, by connecting them to their own experiences, offered positive advice on psychological resilience and healthy self-development. The research highlights the importance of children's literature in psychosocial development, the potential application of the individual psychology approach in education and guidance, and its role in increasing students' social-emotional awareness.