Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi ve parlamenter sistemde adem-i merkeziyetçilik ve merkeziyetçilik: Türkiye örneği üzerinden karşılaştırmalı bir inceleme

Abstract

Bu çalışma, Türkiye'de 2017 yılında uygulanmaya başlayan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin kamu yönetimi yapısındaki merkeziyetçilik ve adem-i merkeziyetçilik dinamikleri üzerindeki etkilerini analiz etmektedir. Çalışmanın temel hipotezi, yeni sistemin yönetimi adem-i merkezileşmeden uzaklaştırarak daha merkeziyetçi bir yapıya dönüştürdüğüdür. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçişle birlikte yürütme erkinin tamamen Cumhurbaşkanı merkezinde toplanması; Cumhurbaşkanı yardımcısı, Politika Kurulları ve Ofisler gibi yeni kurumsal yapılarla birlikte güçlü bir merkezileşme eğilimi yaratmıştır. Bu kurumsal dönüşüme paralel olarak, 5302, 5393, 5216 ve 442 sayılı Kanunlar başta olmak üzere yerel yönetim mevzuatında da değişikliklere gidilmiştir. Çalışma, yerel yönetimlerin idari yetki ve görevlerinin bu iki farklı bakış açısıyla yeni hükümet sisteminde nasıl yeniden tanımlandığını ve konumlandırıldığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Konuyla ilgili literatür taraması yapılarak, Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ve ilgili mevzuatlar temel materyal olarak kullanılmış; toplanan veriler içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Analiz neticesinde, merkezi teşkilatın bütünüyle Cumhurbaşkanı merkezinde toplanarak güçlü bir merkezileşme yaşadığı; yerel yönetim mevzuatındaki değişikliklerin ise kısmen bir merkezileşmeye işaret ettiği tespit edilmiş ve böylece çalışmanın hipotezi büyük oranda doğrulanmıştır. Bu bulgular, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin Türk kamu yönetimi üzerindeki dönüştürücü etkisini ve yerel yönetimlerin idari özerkliği üzerindeki potansiyel kısıtlamaları anlamak açısından önem arz etmektedir.

This study analyzes the effects of the Presidential Government System, which was implemented in Turkey in 2017, on the centralization and decentralization dynamics within the public administration structure. The study's main hypothesis examines criticisms that the new system has shifted governance away from decentralization toward a more centralized structure. The transition to the Presidential Government System has led to the complete concentration of executive power in the President, creating a strong trend toward centralization with new institutional structures such as the Vice President, Policy Councils, and Offices. Parallel to this institutional transformation, changes have also been made to local government legislation, primarily Laws No. 5302, 5393, 5216, and 442. This study aims to reveal how the administrative powers and duties of local governments have been redefined and positioned in the new government system from these two different perspectives. Presidential decrees and related legislation were used as primary material; data collected within the framework of interpretive information theory was examined using content analysis methods. The analysis found that the central organization has undergone strong centralization by being entirely concentrated around the President, while changes in local government legislation partially indicate centralization, thus partially confirming the study's hypothesis. These findings are important for understanding the transformative effect of the Presidential Government System on Turkish public administration and the potential restrictions on the administrative autonomy of local governments.