Okulun örgütsel kapasitesinin mülteci öğrencilerin akademik başarılarına etkisinin incelenmesi

Abstract

Bu araştırmanın amacı, okulun örgütsel kapasitesinin mülteci öğrencilerin akademik başarıları üzerindeki etkisini, öğretmenler ve okul yöneticilerinin algıları doğrultusunda incelemektir. Örgütsel kapasite; öğretmenlerin bireysel mesleki yetkinlikleri, öğretimi destekleyen okul liderliği, paylaşılan bir öğretim vizyonu, profesyonel öğrenme toplulukları ve program bütünlüğü gibi bileşenler aracılığıyla öğrencilerin gelişimini şekillendiren bir yapı olarak ele alınmaktadır (King ve Bouchard, 2011). Bu çerçevede araştırmada, okulun örgütsel kapasitesinin mülteci öğrencilerin akademik başarıları üzerinde anlamlı bir rol oynadığı varsayımından hareketle, söz konusu etki öğretmen ve okul yöneticilerinin algıları temelinde derinlemesine analiz edilmiştir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı benimsenerek çoklu vaka çalışması deseniyle yürütülmüştür. Çalışma, Hatay ili Reyhanlı ilçesinde yer alan, mülteci öğrenci yoğunluğu yüksek, ayrı sınıf ve karma sınıf uygulamalarının bir arada bulunduğu ve akademik başarı düzeyleri bakımından farklılık gösteren dört okulda (ilkokul, ortaokul, imam hatip ortaokulu ve yatılı bölge ortaokulu) yürütülmüştür. Okullar, başarılı ve düşük başarılı okul örneklerini temsil edecek biçimde amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılarak seçilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, bu okullarda görev yapan 7 okul yöneticisi ve 21 öğretmenden (Sınıf, Türkçe, matematik, fen bilimleri, sosyal bilgiler ve İngilizce öğretmenleri) oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış; elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle nitel araştırmaya özgü bir bilgisayar programı olan MAXQDA ile analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, mülteci öğrencilerin akademik başarılarının büyük ölçüde okulun örgütsel kapasitesi ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Öğretmenlerin mesleki yeterlikleri, kültürel duyarlılıkları ve mülteci öğrencilere yönelik tutumları, güçlü bir profesyonel topluluğun varlığı, program bütünlüğünün sağlanması, teknik kaynakların etkin kullanımı ve kapsayıcı, paylaşılan liderlik anlayışının mülteci öğrencilerin akademik başarılarını olumlu yönde etkilediği tespit edilmiştir. Buna karşın dil yetersizliği, program ve mevzuat eksiklikleri, öğretmenlerin çok kültürlü eğitime ilişkin yetersiz hazırlıkları ve sınırlı teknik imkânlar, öğrenci başarısını olumsuz etkileyen temel sorunlar arasında yer almaktadır. Sonuç olarak; mülteci öğrencilerin akademik başarılarının artırılabilmesi için okullarda kapsayıcı bir okul ikliminin oluşturulması, öğretmenlerin mesleki gelişimlerinin desteklenmesi, profesyonel öğrenme topluluklarının güçlendirilmesi, program bütünlüğünün sağlanması ve okul liderliğinin örgütsel kapasiteyi güçlendirecek şekilde yapılandırılması gerektiği ortaya konulmuştur. Araştırma bulgularının, mülteci öğrencilerin eğitimine yönelik politika geliştirme süreçlerine ve okul temelli uygulamalara katkı sağlaması beklenmektedir.The aim of this study is to examine the effect of schools' organizational capacity on the academic achievement of refugee students based on the perceptions of teachers and school administrators. Organizational capacity is conceptualized as a structure that shapes student development through components such as teachers' individual professional competencies, instructional leadership, a shared instructional vision, professional learning communities, and program coherence (King ve Bouchard, 2011). Within this framework, the study is grounded in the assumption that schools' organizational capacity plays a significant role in the academic achievement of refugee students, and this effect is analyzed in depth based on the perceptions of teachers and school administrators. The study was conducted using a qualitative research approach and a multiple case study design. The research was carried out in four schools (a primary school, a middle school, an imam hatip middle school, and a boarding regional middle school) located in the Reyhanlı district of Hatay province, characterized by a high concentration of refugee students, the coexistence of separate and mixed classroom practices, and varying levels of academic achievement. The schools were selected using maximum variation sampling, one of the purposive sampling methods, to represent both high-achieving and low-achieving school cases. The study group consisted of 7 school administrators and 21 teachers (classroom teachers and teachers of Turkish, mathematics, science, social studies, and English) working in these schools. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using content analysis with MAXQDA, a qualitative data analysis software. The findings indicate that the academic achievement of refugee students is largely associated with schools' organizational capacity. Teachers' professional competencies, cultural sensitivity, and attitudes toward refugee students; the presence of strong professional learning communities; program coherence; effective use of technical resources; and an inclusive, shared leadership approach were found to positively influence the academic achievement of refugee students. On the other hand, language barriers, deficiencies in curricula and legislation, teachers' inadequate preparation for multicultural education, and limited technical resources emerged as major challenges negatively affecting student achievement. In conclusion, the study reveals that enhancing the academic achievement of refugee students requires the establishment of an inclusive school climate, support for teachers' professional development, strengthening of professional learning communities, ensuring program coherence, and structuring school leadership in a way that reinforces organizational capacity. The findings are expected to contribute to policy development processes and school-based practices aimed at improving the education of refugee students.