Ebeveyn ve öğretmen perspektifinden okul öncesi dönem çocuklarında ekran kullanımının değerlendirilmesi

Abstract

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi dönemde yoğun ekran kullanımının çocukların gelişimleri üzerindeki etkilerini ebeveyn ve öğretmen bakış açısıyla değerlendirmektir. Çalışmada, ekran bağımlılığının çocukların bilişsel, duygusal, davranışsal ve sosyal gelişimlerine etkisi ele alınmıştır. Araştırma nitel bir desende, fenomenolojik yaklaşım temelinde yürütülmüştür. Amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen 15 ebeveyn ve 21 öğretmen ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre, yoğun ekran maruziyeti olan çocuklarda dikkat dağınıklığı, öfke kontrolünde zorluk, empati becerilerinde yetersizlik ve saldırgan davranışlarda artış gözlemlenmiştir. Ekran karşısında yemek yeme alışkanlığı beslenme düzenini olumsuz etkilemiş, uykuya geçişte sorunlar ve gece korkuları ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte, bazı ebeveynler ekranın dil gelişimine, kavramsal bilgi edinimine ve eğitsel içeriklere ulaşım konusunda olumlu katkılar sunduğunu ifade etmiştir. Bu görüşler özellikle kırsal bölgelerde daha sık dile getirilmiştir. Sonuç olarak, yoğun ekran kullanımının çocuk gelişimi üzerinde çok boyutlu etkiler yarattığı, ancak sınırlı ve denetimli kullanımda eğitsel katkılar da sunabildiği belirlenmiştir. Bu nedenle okul-aile iş birliğinin güçlendirilmesi, rehberlik hizmetlerinin artırılması ve politika düzeyinde medya okuryazarlığını destekleyici stratejiler geliştirilmesi önerilmektedir.The purpose of this study is to evaluate the effects of intensive screen use during the preschool period on children's development from the perspectives of parents and teachers. The study addresses the impact of screen addiction on children's cognitive, emotional, behavioral, and social development. The research was conducted using a qualitative design based on a phenomenological approach. Semi-structured interviews were carried out with 15 parents and 21 teachers selected through purposive sampling. The data were analyzed using thematic analysis. According to the findings, children with high levels of screen exposure exhibited attention deficits, difficulties in anger management, lack of empathy skills, and increased aggressive behaviors. Eating habits formed in front of screens negatively affected nutritional patterns, and problems such as difficulties falling asleep and night terrors emerged. However, some parents expressed that screen time contributed positively to language development, acquisition of conceptual knowledge, and access to educational content. These views were more frequently voiced in rural areas. In conclusion, intensive screen use has multifaceted effects on child development, but when used in a limited and controlled manner, it can also offer educational benefits. Therefore, it is recommended to strengthen school-family collaboration, enhance guidance services, and develop media literacy-supporting strategies at the policy level.