Adi Çörek otu (Nigella sativa L.) ve Şam Çörek otu (Nigella damascena L.) Türlerinde Farklı Ekim Zamanı Uygulamalarının Uçucu Yağ Oranı ve Bileşenleri Üzerine Etkisi

Abstract

Amaç: Bu çalışma Doğu Anadolu ekolojik koşullarında farklı ekim zamanlarında yetiştirilen N. sativa türü Çameli çörek otu çeşidi ve Şam çörek otu (N. damascena) türünün uçucu yağ oran ve bileşenlerini araştırmak amacı ile yürütülmüştür. Materyal ve Yöntem: Araştırmada kullanılan N. sativa Çameli çeşidi Eskişehir Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü’nden temin edilmiştir. N. damascena türü ise Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü’nden alınmıştır. Araştırmada tarla denemesi Muş Alparslan Üniversitesi, Uygulamalı Bilimler Fakültesi, Araştırma ve Uygulama Arazisinde 2022 üretim sezonunda yürütülmüştür. Deneme 2 farklı türde 4 farklı ekim zamanında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Bulgular: Uçucu yağ oranı % 0.18-0.54 arasında değişmiştir. İlk üç ekim zamanında uçucu yağ oranı açısından benzer sonuçlar elde edilmiş, ancak dördüncü ekim zamanında belirgin bir düşüş kaydedilmiştir. Adi çörek otunda uçucu yağ oranı Şam çörek oyuna göre daha yüksek bulunmuştur. Adi çörek otunda uçucu yağ ana bileşenleri, 1,3-cyclopentadiene % 56.73 - 71.59, α-thujene % 11.92 – 18.95, longifolene % 4.29 – 6.41, terpinen-4-ol 2.46 – 5.22 %, β-pinene % 2.35 – 6.40, Şam çörek otunda uçucu yağ ana bileşenleri, β-elemene % 49.01 - 59.24, α-selinene % 18.56 – 35.41 olarak saptanmıştır. Sonuç: Uçucu yağ oranı değerleri Adi çörek otunda ekim zamanının gecikmesi ile düşüş göstermiştir. Şam çörek otunda ise üçüncü ekim zamanında (25 Mayıs) en yüksek uçucu yağ oranlarına ulaşılmıştır, daha sonraki ekimde ise sert bir düşüş göstermiştir. Adi çörek otunda ana bileşen 1,3-cyclopentadiene en yüksek değer birinci ekim zamanında (25 Nisan), Şam çörek otunda ise ana bileşen β -elemene en yüksek üçüncü ekim zamanında (25 Mayıs) tespit edilmiştir.