SHARENTİNG VE DİJİTAL MAHREMİYET: ÇOCUK HAKLARININ GÜVENCE ALTINA ALINMASINDA ÇOCUK OMBUDSMANLIĞI KURUMU İÇİN YENİ SORUMLULUK ALANLARI

Abstract

Dijital teknolojilerin günlük yaşama nüfuzu, çocukların kişisel verilerinin korunmasını önceleyen yeni hukuki ve kurumsal düzenlemelere duyulan ihtiyacı artırmaktadır. Bu bağlamda, ebeveynlerin çocuklarına ait fotoğraf, video ve kişisel bilgileri sosyal medya platformlarında paylaşması şeklinde tanımlanan “sharenting” olgusu, yalnızca bireysel mahremiyet ihlalleriyle sınırlı kalmayıp, ekonomik ve psikolojik istismar ile dijital ortamda yeni bir çocuk emeği biçimine evrilme potansiyeli taşımaktadır. Sharenting’in yarattığı riskler; çocuk haklarının ihlali, kişisel veri güvenliğinin zedelenmesi, dijital izlerin kalıcılığı ve olası kimlik hırsızlığı gibi çok boyutlu sorun alanlarını kapsamaktadır. Bu sorunların önlenmesinde ve yönetilmesinde, çocuk haklarının korunması amacıyla oluşturulan ombudsman kurumlarının —özellikle çocuk ombudsmanı ofislerinin— rolü her zamankinden daha kritik hale gelmiştir. Geleneksel çocuk ombudsmanlığı modeli, çoğunlukla fiziksel istismar, eğitim ve sağlık hakları gibi alanlarda faaliyet gösterirken, dijitalleşme çağında ombudsmanların sorumluluk alanı; dijital mahremiyetin korunması, çevrim içi hak ihlallerinin izlenmesi, ailelerin bilinçlendirilmesi ve platform temelli regülasyon süreçlerine katılım gibi yeni görevleri kapsayacak şekilde genişlemektedir. Bu bağlamda, Avrupa’da ve Kuzey Amerika’da bazı ülkeler, çocuk ombudsmanlığı yetkilerini siber zorbalık, sosyal medya denetimi ve uluslararası veri transferi gibi alanlara taşımış; bu deneyimler, Türkiye dâhil diğer ülkelere yol gösterici nitelik taşımaktadır. Çalışmamız, sharenting olgusunu hukuki, etik ve sosyo- psikolojik açılardan inceleyerek, ombudsman kurumunun dijital çağda üstlenmesi gereken yeni sorumlulukları ve olası politika önerilerini uluslararası karşılaştırmalar ışığında ortaya koymayı amaçlamaktadır.