Yavuz Turgul Sinemasında Modernizm ve Postmodernizm Karşıtlığı

Abstract

Bu çalışma, Yavuz Turgul’un sinemasında modernist sanat anlayışının ve Türk modernleşmesine yönelik eleştirel tutumunun nasıl şekillendiğini inceleyen bir sinema sosyolojisi analizidir. Turgul’un Arzu Film bünyesinde başlayan erken dönem yapıtlarından itibaren gelenek ve modernlik ekseninde kurulan çatışma belirginleşirken, Eşkıya (1996), Gönül Yarası (2004) ve Kabadayı (2007) gibi olgunluk dönemi filmleri modern-postmodern gerilim etrafında konumlanır. Yönetmen, modernizmi eleştirel biçimde tartışsa da sinema dilinin temelde modernist bir düzen, anlam ve ahlaki tutarlılık arayışını sürdürdüğü gözlenmektedir. Türk modernleşmesinin dışlama, sessizleştirme ve kültürel süreksizlik üreten yönleri ise özellikle karakter konumlandırmaları, mekân temsilleri, isim sembolizmi ve sessizlik motifleri üzerinden görünür kılınır. Çalışma, bu söylemsel yapıları incelemek için eleştirel söylem analizi yöntemini kullanmaktadır. Eleştirel söylem analizi, filmlerdeki dile ait ve/veya görsel göstergeleri, güç ilişkilerini, modern öznenin konumlanışını ve postmodern belirsizliğin temsil biçimlerini çözümlemeye olanak sağlar. Araştırma şu sorulara odaklanmaktadır: 1) Turgul’un modernist söylemi zaman içinde nasıl dönüşmektedir? 2) Modernizm eleştirisi Türk modernleşmesinin hangi ideolojik kodlarıyla ilişkilendirilmektedir? 3) Postmodern durumun ürettiği belirsizlik ve değer erozyonu sinemasal olarak nasıl temsil edilmektedir? Çalışmanın temel argümanı, Turgul’un modernizme yönelik eleştirilerine rağmen sinemasının özünde modernist bir dünya tasavvurunu koruduğu; postmodern dönemin akışkanlık ve istikrarsızlık atmosferine karşı modern kategorilere -düzen, rasyonalite ve ahlaki tutarlılık- daha güçlü biçimde tutunduğudur.