Rıza Şah'ın Kılık Kıyafette Birlik Politikasına Karşı Şii ve Sünni Ulemanın Tepkileri

Abstract

Tarih boyunca çok sayıda işgale uğrayan, farklı millet ve hanedanlar tarafından yönetilen İran, 1921 yılında Rıza Han’ın gerçekleştirdiği darbeye kadar siyasi bütünlükten yoksun kaldı. Ayrıca din adamlarının yönetim, yargı ve eğitim alanlarındaki ve muhafazakâr halk üzerindeki etkisi devam etti. 1925 yılında Kacar hanedanlığına son vererek Pehlevî hanedanlığını meclisin, ulema ve aydınların desteğiyle ilan eden Rıza Han, 1941 yılında tahttan ayrılıncaya kadar ülkesini Batı tarzı yeniliklerle değiştirip dönüştürdü. İran’da Avrupa tarzı modern bir ulus devlet vücuda getirmeye çalışan Rıza Şah, bu amacı doğrultusunda çok sayıda radikal reforma imza attı. Farsça resmi dil ilan edilerek yerel dillerle okuyup yazmak ve konuşmak yasaklandı. Aşiretler silahsızlandırılarak merkezi otorite güçlendirildi. Yeni bir medeni kanun kabul edildi; eğitim, ulaşım, sanayi ve sağlık gibi alanlarda ciddi yatırımlar yapıldı. Topluma modern bir görünüm kazandırma amacıyla giyim kuşam konusunda da birtakım düzenlemeler hayata geçirildi. Ancak bu reformlar icra edilirken ülkenin iç dinamikleri ve muhafazakâr yapısı göz ardı edildi. Bu ihmal Rıza Şah döneminde bazı önemli isyanların ortaya çıkmasına neden oldu. Bu çalışmada İran’ın modernleştirilmesi adına gerçekleştirilen kılık kıyafette birlik düzenlemesi ve bu düzenlemeye karşı din adamları liderliğinde başlatılan muhalefet, Molla Halil ve Şeyh Behlûl İsyanları ele alınacaktır.