KAVÂİD-İ FIKHİYYE BAĞLAMINDA SUYÛTİ’NİN EL-EŞBÂH VE’N-NEZÂİR İSİMLİ ESERİ

Abstract

Fıkıh ilminin olgunlaşmasıyla birlikte fıkhî miras, farklı bakış açılarıyla incelenmeye başlamıştır. Kavâid, fürûk, eşbâh ve’n-nezâir, tahrîcü’l-fürû ‘ale’l-usûl, nevâzil, vâkıat, gibi konuları ele alış tarzı, amaç ve işlevleri hem muhtevâ yönünden hem de teknik açıdan birbirinden farklı yazım türleri ortaya çıkmış ve zamanla kavâid düşüncesini ele alan zengin bir literatür meydana gelmiştir. Ortaya çıkan bu alt edebî türlerin, fıkıh ilminin dinamik yapısına işaret etmekle beraber, hükümlere ulaşmada büyük bir kolaylık sağlayarak fıkıh ilminin ilkesel yönünü göstermesi açısından büyük bir önemi haiz olduğu söylenebilir. Fer’î mes’eleler arasındaki benzerlik ve farklılıkları konu edinen el-Eşbâh ve’n-nezâir ilmi de bu yazım türlerinden biridir. Fıkıh ilmi açısından Şâfiî fakihlerin öncülüğünde ortaya çıktığı bilinen el-Eşbâh ve’n-nezâir isimli çalışmalar, kavâid düşüncesine yeni bir boyut kazandırarak fıkıh ilminin gelişimine katkı sunmuştur. Kavâid düşüncesine kazandırılan bu boyutun sınırlarını göstermesi açısından Celâleddin es-Süyûtî’nin (849-911/1445-1505) kaleme aldığı el-Eşbâh ve’n-nezâir isimli eserinin incelenmesi, son derece önemlidir. Bu çalışmada fıkıh ilmi açısından el-Eşbâh ve’n-nezâir geleneği hakkında özet bilgilere yer verilip, Süyûtî’nin eseri teknik ve muhteva açısından incelenecek ve muasırı olması dolayısıyla İbn Nüceym’in aynı isimli çalışmasıyla detaylarına girilmeksizin bir mukayese yapılacaktır. Ardından Süyûtî’nin mezkûr eserinin kavâid düşüncesinde edindiği konum hakkında değerlendirmelerde bulunulacaktır.