Dijital satın alma davranışının gizli sınıf analizi ile incelenmesi: Türkiye örneği

Abstract

Teknolojik ilerlemeler, insan yaşamının her alanında önemli kolaylıklar sağlamıştır. Bu gelişmelerin bir yansıması olarak ticaretin dijital ortama taşınması, dikkat çeken dönüşümlerden biridir. Online (çevrim içi) ticaret, zaman ve mekân kısıtlamaları yaşayan bireylerin cep telefonu, tablet ve bilgisayar gibi dijital cihazlar aracılığıyla alışveriş yapabilmelerine olanak tanımaktadır. Ticarete yeni bir boyut kazandıran bu dijitalleşme süreci, tüketicilerin satın alma davranışlarında da belirgin değişimlere yol açmaktadır. Satın alma davranışını etkileyen kişisel, psikolojik, sosyal ve kültürel faktörlerin yanı sıra, günümüzde dijitalleşmenin etkisiyle birlikte teknolojik faktörler de satın alma davranışında belirleyici bir rol oynamaktadır. Özellikle çevrim içi alışverişin yaygınlaşması, tüketicilerin bilgiye erişim biçimlerini, ürün değerlendirme süreçlerini ve satın alma kararlarını önemli ölçüde dönüştürmüştür. Tüketici satın alma davranışı, çok çeşitli faktörlerin etkileşimiyle şekillenen karmaşık bir süreçtir. Bu sürecin doğru analiz edilmesi hem akademik çalışmalar hem de pazarlama stratejileri açısından büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada 2022 TÜİK "Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması" anketinin e-ticaret mikro verileri kullanılmıştır. Amaç, Türkiye'de çevrim içi alışveriş yapan tüketicilerin demografik özelliklerine göre Gizli Sınıf Analizi (Latent Class Analysis-LCA) ile profillerini tespit etmektir.Technological advancements have provided significant conveniences in all areas of human life. One notable reflection of these developments is the transition of commerce into digital environments. Online commerce enables individuals who face time and space constraints to shop through digital devices such as mobile phones, tablets, and computers. This digitalization process, which has introduced a new dimension to commercial activities, has also led to marked changes in consumers' purchasing behaviors. In addition to personal, psychological, social, and cultural factors that influence purchasing behavior, technological factors have also become decisive in shaping consumer decisions in today's increasingly digitalized environment. In particular, the widespread adoption of online shopping has substantially transformed consumers' access to information, product evaluation processes, and purchasing decisions. Consumer purchasing behavior is a complex process shaped by the interaction of numerous factors. A proper analysis of this process is crucial for both academic research and the development of effective marketing strategies. In this study, the e-commerce microdata from the 2022 Turkish Statistical Institute (TUIK) "Household Information Technologies Usage Survey" were utilized. The aim is to identify the profiles of consumers who engage in online shopping in Türkiye based on their demographic characteristics using Latent Class Analysis (LCA).