KÜRESEL YAPAY ZEKÂ KÜMELERİ: YETENEK, BECERİLER VE GİRİŞİMCİLİKTEKİ YAPISAL EĞİLİMLER

Abstract

Yapay zekâ (YZ), ülkelerin dijital dönüşüm kapasitesini, inovasyon potansiyelini ve işgücü piyasalarını yeniden şekillendiren stratejik bir alandır. Ancak ülkelerin YZ alanındaki yetenek temelli kapasite farklarının hangi göstergelerle ne düzeyde ayrıştığı, nicel olarak karşılaştırmaya ve sınıflandırmaya yönelik ampirik çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışma, bu literatür boşluğunu doldurmayı amaçlayarak, YZ’ye ilişkin beş stratejik gösterge üzerinden ülkeler arasında anlamlı kümeler olup olmadığını analiz etmektedir: İşe alım oranı, beceri yayılımı, yetenek yoğunluğu, net yetenek göçü ve fonlanan YZ girişim sayısı. 2024 dönemine ait 47 ülkenin verilerini kullanarak K-ortalamalar algoritmasıyla kümeleme analizi gerçekleştirilmiş, küme sayısı dirsek yöntemiyle dört olarak belirlenmiştir. Sonuçlar, ülkeler arasında YZ kapasitesi bakımından yapısal, istatistiksel olarak anlamlı ve çok boyutlu ayrışmalar olduğunu göstermektedir. Çalışmada gerçekleştirilen K-ortalamalar kümeleme analizi sonucunda ülkeler, yapay zekâya ilişkin beş temel göstergeye göre dört anlamlı kümeye ayrılmıştır. Bulgular, ülkeler arasındaki farkların yalnızca tekil göstergelere değil, göstergeler arasındaki dengeye ve bütüncül yapıya bağlı olarak şekillendiğini ortaya koymaktadır. Çalışma ayrıca politika önerilerinde bulunmaktadır. Bu çalışma, YZ alanında ülkelerin çok boyutlu konumlarını karşılaştırmalı olarak analiz eden nadir ampirik çalışmalardan biridir ve politika yapıcılar için önceliklendirme ve stratejik planlama açısından önemli bir referans noktası sunmaktadır.