Bir kıyamet alameti olarak Ye'cûc ve Me'cûc meselesinin klasik ve çağdaş tefsirler açısından değerlendirilmesi

Abstract

Bu çalışma, Ye'cûc ve Me'cûc kıssasını Kur'ân merkezli olarak klasik, işârî ve modern tefsir literatürü ışığında incelemektedir. Amaç, metindeki sedd/radm, rahmet/vaad, hadab/yansilûn gibi temel kavramların anlam alanlarını açığa çıkarırken rivayet geleneğini, dilbilimsel çözümlemeyi ve çağdaş yorumlama yaklaşımlarını bir araya getirmektir. Yöntem olarak metin çözümlemesi, kavramsal/etimolojik tahlil ve karşılaştırmalı tefsir okuması kullanılmış; Taberî'den İbn Kesîr'e, Kuşeyrî-Bursevî gibi müfessirlerden Âlûsî, Elmalılı, İbn Âşûr, Mevdûdî, Seyyid Kutub ve Muhammed Esed'e uzanan geniş bir külliyat değerlendirilmiştir. Bulgular, Ye'cûc ve Me'cûc'ün sadece belli bir yerle, milletle ya da dönemle açıklanamayacak kadar kapsamlı bir konu olduğunu; kıssanın merkezinde, adaleti tesis eden güç ile ilâhî vaade bağlı kıyâmet anlayışı arasındaki bağın yer aldığını ortaya koymaktadır. Klasik tefsirlerde teknik inşa ve nesep rivayetleri öne çıkarken, işârî okumalar "içsel sedd/ahlâkî muhafaza"yı, modern tefsirler ise kamu yararı, kurumlar ve sembolik ahlâkî dersi vurgular. Kur'ân'da yer alan bazı kıssalar yer, zaman ve kişiler bakımından netlik taşımaz. Bu nedenle kıssaların mütaşabihat sınıfına dahil edilme eğilimi söz konusudur. Çalışma, ne coğrafya-tarih temelli kesin yargılarla hareket eden ne de metni bütünüyle sembolikleştiren uçlara yönelir; bunun yerine ilkeleri merkeze alan ve tarihî veriye temkinle temas eden dengeli bir okuma önerir. Sonuç bölümünde, bilgisayar destekli haritalandırma yöntemleriyle hazırlanacak bir "Ye'cûc-Me'cûc haritası", kavram temelli içerik incelemesi, rivayet haritaları ve işârî yorumların sistematik tasnifi gibi yeni araştırma yöntemleri önerilmiş; kıssanın güncel etik ve kamusal düzen tartışmalarıyla ilişkilendirilebileceği gösterilmiştir.This study examines the narrative of Gog and Magog through a Qur'an centered perspective by drawing on classical, ishârî, and modern exegetical traditions. It aims to clarify the semantic scope of key concepts such as sadd/radm, rahma/waʿd and hadab/yansilûn while integrating transmitted reports, linguistic analysis, and contemporary interpretive approaches. Methodologically, the study employs textual analysis, conceptual and etymological examination, and comparative tafsîr readings, engaging a wide corpus ranging from al-Tabarî and Ibn Kathîr to Qushayrî, Bursevî, Âlûsî, Elmalılı, Ibn ʿÂshûr, Mawdûdî, Sayyid Qutb, and Muhammad Asad. The findings indicate that Gog and Magog cannot be reduced to a single geographical location, ethnic group, or historical period. Rather, the narrative is structured around the relationship between an agent of justice and the eschatological horizon determined by divine promise. While classical exegetes emphasize constructional details and genealogical reports, ishârî interpretations highlight moral restraint and inner discipline, and modern commentaries foreground public order, institutional responsibility, and symbolic-ethical dimensions. Given the indeterminate nature of certain Qurʾanic narratives in terms of time, place, and actors, the study adopts a balanced approach that avoids both strict historicism and excessive symbolism. In the conclusion, new research approaches are proposed, including a "Gog and Magog map" to be produced through computer-assisted mapping techniques, concept-based content analysis, mapping of transmitted reports, and a systematic classification of ishârî interpretations. It is further demonstrated that the narrative can be related to contemporary ethical debates and discussions on public order.