Locke’da Akıl Yürütmenin Doğası

Abstract

Hakikatin peşinde koşmak, temelde John Locke felsefesinin merkezinde yer alan, aklın doğru kullanımına bağlıdır. Locke’a göre insan doğuştan sahip olduğu bu akıl yetisi sayesinde açık, güvenilir ve sağlam bilgilere ulaşabilmektedir. Yine bu yeti sayesinde sahip olduğumuz bilgilerimiz genişleyebilir. Öyle ki akıl, kanıtlar bulma ve çıkarımlar yapma yetisidir. Akıl yürütme denen bu süreçte akıl; kanıtlar bulmakta, bu kanıtlar arasındaki bağların görülmesi için gerekli düzenlemeyi yapmakta ve kanıtlar arasındaki bağları algılayarak buradan sonuçlar çıkarmaktadır. Bulduğu sonuçları, yine aynı prensiple, başka kavrayışlarla ilişkilendirerek başka çıkarımlara ulaşmakta ve böylelikle bilgimiz genişlemektedir. Dolayısıyla akıl yürütme, hem bilgiye ulaşmanın hem de yeni bilgi üretmenin temel yoludur. Bilgi, insanoğlunun yaşadığı hayatı anlama ve anlamlandırma çabasıdır. Bu çabası için akıl yürütmelerde bulunan insan hem bilgi elde etmek hem de bilgisini geliştirmek için bir takım kusur ve yanlışlardan zihnini arındırması gerekmektedir. Zira doğru akıl yürütmek ve hayatına hakiki anlam yüklemek ancak aklı kusur ve yanlışlardan arındırmakla mümkündür. Dolayısıyla bu çalışmanın amacı, hakikat arayışında aklın doğru kullanımının, daha genel ifade ile Locke'un ideler arasındaki uyuşma veya uyuşmazlığın incelenmesi ve keşfi olarak tanımlanan akıl yürütme sürecinin serimlenmesidir.