Bakanlıkların tarihsel olarak siyasi ve idari dönüşümü: Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi

Abstract

Bu çalışma, Türkiye'de bakanlık kurumunun siyasal ve idari rolünün tarihsel süreç içerisindeki dönüşümünü incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada Selçuklu ve Osmanlı devlet teşkilatlanmasından başlayarak Cumhuriyet'in kuruluş yıllarına, parlamenter sistem dönemine ve son olarak günümüz Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine uzanan geniş bir tarihsel çerçevede ele alınmıştır. Çalışmanın temel odağı, bakanlıkların devlet yapısı içindeki konumunun, yetki dağılımının, karar alma süreçlerine katılımının ve siyasi sorumluluk mekanizmalarının zaman içerisindeki değişimlerini ortaya koymaktır. Nitel araştırma yöntemine dayanan bu çalışmada tarihsel analiz ve doküman incelemesi teknikleri kullanılmıştır. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde bakanlık işlevini karşılayan divan üyelerinin konumu, Cumhuriyet döneminde modern bakanlık sisteminin oluşumu, parlamenter sistemde bakanların siyasal sorumluluğu ve Meclis ile ilişkileri, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde ise yürütmenin yeniden yapılandırılması ve bakanlıkların hiyerarşik konumunun değişimi değerlendirilmektedir. Bulgular, bakanlık kurumunun tarih boyunca sürekli bir dönüşüm geçirdiğini, ancak bu dönüşümlerin çoğunlukla devlet yönetim modelindeki yapısal değişikliklerle paralel gerçekleştiğini göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, Türkiye'de bakanlıkların siyasi ve idari rollerinin, devletin yönetim anlayışındaki değişimlerle birlikte yeniden şekillendiğini; günümüzde ise bakanlıkların daha teknik, politika uygulamaya odaklı ve Cumhurbaşkanına karşı daha da sorumlu bir yapıya dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Bu dönüşümün, yürütme içi denge mekanizmalarını, karar alma süreçlerini ve siyasal sorumluluk ilişkilerini önemli ölçüde etkilediği değerlendirilmektedir.

This study aims to examine the transformation of the political and administrative role of the ministry institution in Turkey within the historical process. The research covers a broad historical framework, starting with the Seljuk and Ottoman state organizations, continuing through the founding years of the Republic, the parliamentary system period, and finally extending to the current Presidential Government System. The main focus of the study is to reveal the changes over time in the position of ministries within the state structure, the distribution of authority, their participation in decision-making processes, and political accountability mechanisms. The study, based on qualitative research methods, employs historical analysis and document review techniques. It evaluates the position of divan members who fulfilled the function of ministers during the Seljuk and Ottoman periods; the formation of the modern ministry system in the Republican era; the political accountability of ministers and their relations with Parliament in the parliamentary system; and the restructuring of the executive branch and the change in the hierarchical position of ministries in the Presidential Government System. The findings show that the ministry institution has undergone continuous transformation throughout history, but that these transformations have mostly occurred in parallel with structural changes in the state administration model. In conclusion, the study reveals that the political and administrative roles of ministries in Turkey have been reshaped in line with changes in the state's governance approach; today, ministries have transformed into more technical, policy-implementation-focused structures accountable to the President. This transformation is considered to have significantly impacted executive branch balancing mechanisms, decision-making processes, and political accountability relationships.