Edebiyat Sosyolojisi Açısından Dengbêjî Kilamlarında Aşiret Kavramının Kullanımı

Abstract

Dengbêjlerin seslendirdiği “kilam”lar (şarkı/anlatı), Kürt kültürü ve edebiyatında önemli bir yer tutar. Sözlü edebiyatta bu tür başattır ve kilamlar olmadan sözlü edebiyatın düşünülmesi mümkün değildir. Bu çerçevede kilamlar yaşamın yansımalarını içerir; kültür, sanat ve edebiyat yoluyla bireysel ve toplumsal kimliğin inşasında önemli bir rol oynar. Bu çalışma, bazı dengbêjî kilamlarında aşiret kavramının nasıl kullanıldığını edebiyat sosyolojisi açısından incelemektedir. Çünkü aşiret kavramı, Kürtlerde kurucu bir unsurdur ve farklı anlamlar ihtiva etmektedir. Bu açıdan kilamlar üzerinde de etkisi fazladır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada bazı dengbêjî kilamları aşiret kavramı açısından analiz edilmiş ve toplumsal bağlarıyla yorumlanmıştır. Çalışmanın sonucunda aşiret kavramının dengbêjî kilamlarında Kürtlerin yaşamının bir yansıması olarak başat bir değeri teşkil ettiği ve toplumsal, bireysel ve siyasi alanda olumlu ve olumsuz anlamlarla kullanıldığı görülmüştür. Bu sonuç, edebiyat sosyolojisi çerçevesinde aşiret kavramının “edebiyat ve toplum etkileşimi, toplumsal konular ve içerikler, toplumsal roller, mesaj, temsil ve anlam, toplumsal yansımalar, sosyal tip ve karakterler ya da önemli insanların özellikleri, toplumsal grupların ilişkileri” vb. karşılıklarına işaret etmektedir.