İbn Âşûr’un Makâsıd Anlayışı

Abstract

Allah Teâlâ'nın Kur'ân-ı Kerim'i insanlığa bir maksada binaen indirdiği düşüncesine makâsıd ya da dinin maksâdları adı verilmektedir. Bu maksâdlara İslam hukukunda “Makâsidü’ş-Şerîa” yani “Şeriatın Maksatları” denilmektedir. Makasıdü'ş-Şerîa tamlaması, "Allah'ın hukuk düzeninden hedeflediği faydaları ve kural koymadaki amacını" ifade eder. Başka bir deyişle "dini hükümlerle amaçlanan ilke ve umdelerdir." Dinin maksâdlarını ortaya koymak, dini kuralların hangi maksâdla vaz' edildiğini anlamak için onun normatif yapısına maksâd eksenli yaklaşılmasını gerekli kılmaktadır. Bu makalede İbn Âşûr'un şeriâtın ve tefsirin maksâdlarına yaklaşımı ele alınmıştır. Bu yaklaşım analiz edilirken onun başta et-Tahrîr ve’t-tenvîr adlı tefsiri ile konuyla ilgili yazılmış Makâsıdu’ş-Şerîati’l-İslamiyye isimli eseri odak alınmıştır. Makâsıd düşüncesine yeni bir soluk kazandıran İbn Âşûr'un şeriâtın ve Kur'ân'ın maksâdlarına hangi perspektiften baktığının tespit edilmesi hem fıkıh hem de tefsir ilmi açısından son derece önemli bir mevzudur. Çünkü o, müstakil bir ilim dalı olarak telâkki ettiği makâsıd ilmini, şer'i hükümlerin faydalarının açığa çıkarılmasına yardımcı bir unsur olarak gördüğü gibi onu, Kur'ân'ın anlaşılmasının da en büyük etkeni olarak ta addetmektedir. Şeriâtın maksâdlarının anlaşılması, İslam Hukukunun hangi amaçla meydana getirildiğini ortaya koyduğu gibi onun normlarının da hangi hedef doğrultusunda inşâ edildiğini de açığa çıkaracaktır. Öte taraftan Kur'ân'ın anlaşılması da maksâdlarının ortaya konulmasıyla mümkündür. Bu maksâdların açığa çıkarılması ise tefsir ilmine makâsıd eksenli yaklaşılmasını zorunlu kılmaktadır.