Muş'taki Kıbrıs gazilerinin gözüyle 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı üzerine bir sözlü tarih çalışması

Abstract

Hititler, Mısırlılar, Romalılar, Venedikliler ve İngilizler gibi birçok uygarlığın hâkimiyetinde bulunmuş olan Kıbrıs Adası, stratejik konumu ile tarihsel ve kültürel bağları nedeniyle Türk dış politikasında her zaman önemli bir yer edinmiştir. Osmanlı İmparatorluğu, 1571'de fethederek uzun süre yönettiği adayı 1878'de siyasi baskılar sonucu İngiltere'ye geçici olarak devretmiştir. Kıbrıs, I. Dünya Savaşı öncesinde fiilen, sonrasında ise hukuken İngiliz yönetimine girmiştir. Bu dönemde Rumlar ve Yunanlılar ENOSİS idealiyle adayı Yunanistan'a bağlamayı hedeflerken Kıbrıs Türkleri varlıklarını korumak için Milli Mukavemet Teşkilatı'nı kurmuştur. Sorunun uluslararası boyut kazanmasıyla 1960'ta "Kıbrıs Cumhuriyeti", İngiltere, Türkiye ve Yunanistan'ın garantörlüğü altında ilan edilmiştir. Rum tarafının anayasal düzeni ihlali ve Yunanistan'ın Enosis ısrarı ciddi çatışmalara yol açmıştır. Bu gelişmeler, Türkiye'nin 1974'te garantörlük hakkına dayanarak Kıbrıs Barış Harekâtı'nı başlatmasına neden olmuştur. Harekâtla adanın üçte biri Türk kontrolüne geçmiş ve fiili bölünme süreci başlamıştır. Böylece Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin temeli atılmış, günümüze dek süren Kıbrıs sorununun şekillenmesinde kritik bir dönüm noktası oluşmuştur. Yaptığımız araştırmada, Kıbrıs adasının tarihine kısaca değinilerek adanın geçirdiği dönemler, Kıbrıs Barış Harekâtı'na giden süreç ve harekâtın gerçekleşme biçimi gazilerin aktarımlarıyla incelenmiştir. Tezin ana konusunu, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'na katılmış, adada aylarca kalmış ve olaylara tanık olan 17 gazinin anlatımları oluşturmaktadır. Muşlu gazilerin hatıralarından yola çıkarak harekâtın bilinmeyen yönleri ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kıbrıs, Harekât, Gazi, Ada, Enosis, Antlaşma,The island of Cyprus, which has hosted many civilizations such as the Hittites, Egyptians, Romans, Venetians, and British, has always held an important place in Turkish foreign policy due to its strategic location and historical and cultural ties. The Ottoman Empire, having conquered the island in 1571 and ruled it for a long period, temporarily ceded it to Britain in 1878 under political pressure. Cyprus came under British control de facto before World War I and de jure afterward. During this period, Greeks and Greek Cypriots, driven by the ideal of Enosis, sought to unite the island with Greece, while Turkish Cypriots organized themselves by establishing the National Resistance Organization to protect their existence. As the issue gained an international dimension, the Republic of Cyprus was declared in 1960 under the guarantorship of the United Kingdom, Greece, and Turkey. However, the Greek Cypriot side's violation of the constitutional order and Greece's insistence on Enosis led to severe conflicts. These developments prompted Turkey to launch the Cyprus Peace Operation in 1974, invoking its guarantor rights. As a result of the operation, one-third of the island came under Turkish control, initiating a process of de facto division. Thus, the foundation of the Turkish Republic of Northern Cyprus was laid, marking a critical turning point in shaping the Cyprus issue, which continues to this day. In this research, a brief overview of the history of Cyprus is presented, and the stages the island has undergone, the process leading up to the Cyprus Peace Operation, and the manner in which the operation was carried out are examined through the narratives of veterans. The primary focus of this thesis is the testimonies of 17 veterans who participated in the 1974 Cyprus Peace Operation, remained on the island for months, and witnessed the events firsthand. Drawing upon the memories of veterans from Muş, this study seeks to uncover lesser-known aspects of the operation. Keywords: Cyprus, Operation, Veteran, Island, Enosis, Treaty