Kimlik Meselesine Oksidentalizm Perspektifinden Bir Yaklaşım: Nuri Pakdil Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Modernitenin bir çıktısı olarak ortaya çıkan ulus-devletlerde ulus-inşasına önem verildiği anlaşılmaktadır. Ulus inşa sürecinde entelektüelin ortaya çıktığı, ben ve öteki arasındaki ayrım uyarınca hareket ettiği görülmektedir. Öteki figürü kültürel olana ilişkindir. Modern dönemde girişilen kimlik inşasında beliren kültürel ötekinin gerek Doğu gerekse Batı toplumları için geçerli olduğu görülmektedir. Batı toplumları dâhilindeki inşa süreçlerinde Doğunun üzerine saptamalar yapıldığı, ona ilişkin görüşlerin ileri sürüldüğü ve bu durumun oryantalizme işaret ettiği görülmektedir. Oryantalizme karşın Batılı olmayan, yani Doğu coğrafyasındaki bazı aydınların, biz olarak tasavvur ettikleri Doğulu kimliği karşısında Batı’yı öteki olarak konumlandırdıklarını ifade etmek mümkündür. Batı’yı öteki olarak tanımlama eyleminin oksidentalizm bir diğer tabirle garbiyatçılık olarak kendini gösterdiği söylenebilir. Batılı olmaya mesafeli bir toplumsal kesimin yaşadığı söylenebilecek olan Türkiye’de Nuri Pakdil’in kimlik ve bunun uluslaşma sürecine yansıması konusunda oksidentalist bir bakış açısı geliştiren önemli bir isim olduğu iddiası bu çalışma kapsamında savunulacaktır. Pakdil’in düşüncesinin merkezinde Batının siyasal, kültürel ve epistemolojik hegemonyasına karşıt olarak İslâm medeniyetinin yeniden inşasının olduğu fikri çalışma kapsamında söylenecektir. Pakdil’in Batı merkezlilikten kopuşu önerdiği ve alternatif olarak İslâm medeniyeti fikrini öne sürdüğü ifade edilecektir. Pakdil’in yazılarından yola çıkılarak hazırlanan bu çalışmada düşüncesinin altında yatan temel saikin oksidentalizm olduğu ileri sürülecektir. Bahse konu edilen oksidentalizmin muhtevasında Doğu ve Batının karşıt biçimde konumlanması ve anti-emperyalizmin olduğu belirtilecektir. Metafiziğin, mistik olanın ve Tanrı öğretisinin evi saydığı Doğu’ya karşı Batı’yı madde, makine ve eşyanın vatanı olarak konumlandırması, Pakdil’in oksidentalizm içinden tanımlanmasının ilk nedenidir. Garbiyatçılık bağlamında okumanın ikinci nedeni ise Doğu toplumlarının Batı tarafından sömürülmesini metafizikten yoksun olarak ilan eden Pakdil’in Batı’ya karşı anti-emperyalist bir tutum geliştirmek istemesidir. Bu bakımdan düşünürün garbiyatçılıkla ilişkilendirilmesinin üçüncü nedeni, onun Batı ile kültürel etkileşimden ziyade, Doğu’ya adadığı İslâm kültürünün yeniden canlanmasını savunmasıdır.