Adölesan amatör sporcularda uyku kalitesi ile sporda mental dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi

Abstract

Adölesan amatör sporcularda uyku kalitesi, fiziksel performans kadar zihinsel dayanıklılığın da önemli bir belirleyicisidir. Kaliteli uyku, sporcunun toparlanma sürecini desteklerken aynı zamanda motivasyon, odaklanma ve stresle başa çıkma becerilerini de güçlendirmektedir. Bu doğrultuda, uyku kalitesi ile sporda mental dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi, spor performansının sürdürülebilirliği ve psikolojik iyilik hâlinin anlaşılması açısından önem arz etmektedir. Adölesan amatör sporcularda uyku kalitesi ile sporda mental dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla yapılan bu çalışma katılımcıların yaş, cinsiyet, baba eğitim düzeyi, aile gelir düzeyi, spor branşı, spor yılı ve haftalık antrenman gibi demografik değişkenler dikkate alınmıştır. İlişkisel tarama yöntemiyle gerçekleştirilen araştırmada "Sporda Uyku Ölçeği" ve "Sporda Mental Dayanıklılık Ölçeği (STMÖ)" kullanılmıştır. Araştırmaya Muş ili ve ilçelerinde bulunan amatör spor takımlarında mücadele eden 311 erkek ve 132 kadın olmak üzere toplamda 443 katılımcı gönüllü olarak katılmıştır. Verilerin tanımlayıcı istatistiği ile iki ve ikiden fazla grupların karşılaştırılmasında sırasıyla tTesti ve One Way ANOVA testleri SPSS 27.0 paket programı aracılığı ile yapılmış ve anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Katılımcıların spor branşı değişkenine göre zihinsel dayanıklılık ve uyku kalitesi toplam puanlarında anlamlı düzeyde farklılıklar bulunmazken (p>0.05) yaş, cinsiyet, baba eğitimi, aile gelir düzeyi, spor yılı ve haftalık antrenman sayısına göre anlamlı düzeyde farklılıklar saptanmıştır (p<0.05). Elde edilen bulgular doğrultusunda 9 yaş grubu sporcular için spora bağlılığı koruyacak oyun temelli, eğlenceli etkinlikler planlanmalı; 14–15 yaş grubundaki sporcular için ise özgüven, stres yönetimi ve odaklanma becerilerini geliştiren çalışmalar yapılmasının önem arz ettiği düşünülmektedir.

Sleep quality is an important determinant of both physical performance and mental resilience among adolescent amateur athletes. Quality sleep supports recovery processes while enhancing motivation, focus, and stress management skills. In this context, examining the relationship between sleep quality and mental toughness in sports is crucial for understanding the sustainability of athletic performance and psychological well-being. This study was conducted to investigate the relationship between sleep quality and mental toughness among adolescent amateur athletes, considering demographic variables such as age, gender, father's education level, family income, sports branch, years of sports experience, and weekly training frequency. Using a correlational survey design, data were collected through the "Sleep Quality in Sports Scale" and the "Sport Mental Toughness Questionnaire (SMTQ)." The sample consisted of 443 volunteer participants, including 311 males and 132 females, competing in amateur sports teams in Muş province and its districts. Descriptive statistics, independent samples t-test, and one-way ANOVA analyses were conducted using SPSS 27.0, with a significance level set at p<0.05. The results indicated no significant difference in mental toughness and sleep quality total scores by sports branch (p>0.05), whereas significant differences were found according to age, gender, father's education level, family income, years of sports experience, and weekly training frequency (p<0.05). Based on these findings, it is suggested that game-based and enjoyable activities should be planned to maintain commitment among 9-year-old athletes, while training focused on self-confidence, stress management, and concentration should be emphasized for athletes aged 14–15 years.