İran’da Radikal İslam’ın Yükselişi: Fedaiyan-ı İslam Örneği

Abstract

Çok sayıda din, mezhep ve etnik kökenden kavmi bünyesinde barındıran İran genel anlamda muhafazakâr bir yapıya sahiptir. Şii din adamları Rıza Şah’ın Kacarlara son verip Pehlevî hanedanlığını ilan etmesine kadar bu ülkede siyasi, adli, ekonomi ve eğitim alanlarında geniş yetkilere sahipti. Ancak onların bu gücü İran’da liberal, laik bir ulus devlet kurmak isteyen Rıza Şah’ın iktidar olmasıyla yavaş yavaş ortadan kalktı. İran’ın İkinci Dünya Savaşı’ndaki işgali ile birlikte ülkede kısmî bir serbestlik dönemi başladı ve hem ayrılıkçı hem liberal hem de radikal birçok yeni hareket ortaya çıktı. Din adamları yeniden güçlenmeye başladı ve Fedaiyan-ı İslam gibi radikal örgütler kuruldu. Diğer İslami hareketlerden farklı eylemsel yapısıyla dikkat çeken Fedaiyan-ı İslam, hedefleri doğrultusunda hiçbir aşırılıktan kaçınmadı. Örgüt, Ayetullah Kaşanî ile yapılan işbirliği neticesinde bir dönem Milli Cephe’nin komandoları gibi hareket etti. Bu çalışmada İran’da radikal İslam’ın yükselişi Fedaiyan-ı İslam örneğinde ele alınmış, örgütün kuruluşu, programı, faaliyetleri ve çöküşü anlatılmıştır.