Zembilfıroş Hikâyesi Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Sözlü Kürt Edebiyatı kadim ve zengin bir kültüre sahiptir. Sözlü Kürt hikâyesi de tarih içerisinde yerini almış ve köklü bir yere sahiptir. Ama yazılı Kürt Edebiyatı ve Modern Kürt Edebiyatı daha yenidir. Bazı engel ve yasaklar sebebiyle Klasik Kürt Edebiyatı üzerine çalışmalar çok az sayıdadır. Birçok klasik de yok olmakta veya unutulmaya yüz tutmaktadır. Bu alanda var olan eksiklik ve yetersizlikler yerinde ve derinlemesine araştırmaları mecbur bırakmaktadır. Bizi de bu araştırmaya iten ana unsur Kürtler içerisinde ayrı bir yeri olan aşk konulu hikâyeler içerisinde çok ayrı bir yer tutan Zembilfıroş hikâyesinin farklı nüshalarını bir araya getirmek ve incelemektir. Zembilfıroş Hikâyesi diğer aşk hikâyelerinde geleneksel bir rol alan kadının dilber, erkeğin ise âşık olduğu model/rol motifinden ayrılarak rolleri değiştirip erkeğin maşuk kadının ise âşık olduğu bir metafora dönüştürür. Her ne kadar Kürtler arasında bu hikâye yaygınsa da uzun bir süre yazılı edebiyat sayfalarında yer almamıştır. Halk ozanları arasında yaşatılmış ve birçok şey ya eklenmiş ya da çıkarılmıştır. Tezin ilk bölümünde hikâye öncelikle kim tarafından yazıldığı üzerinde durulmuştur. Feqiye Teyran ve Mele Bateyi’nim dönemleri araştırıldı. Sonrasında aşk hikâyelerindeki motif ve şekiller bu hikâye de nasıl yer etmiş bunun üzerinde duruldu. Acaba âşık ve maşukun cinsiyette yer değişimi hikâye üzerinde nasıl bir etkide bulunmuştur araştırıldı. Son kısımda da ozanlar arasında bu hikâye neden bu kadar yaygındır, hikeyeye eklemeler ve eksiltmeler nelerdir araştırıldı. Ayrıca hikâyenin edebi ve sözlü şekli yan yana getirilip bir karşılaştırma yapıldı.