KLASİK ŞİİRDE KİTAP METAFORU VE MELAYÊ CIZIRÎ DÎWANI’NDAKİ YANSIMALARI

Abstract

Klasik edebiyat metinlerinde önemli mazmunlardan biri de kitap olup bu mazmun etrafında zengin bir şiirsel bağlam oluşmuştur. Kitap ve kağıt üretiminin ilk örneklerinin dayandığı Çin, Mısır ve Yunan tarihine uzanan bu geniş kültür, Klasik edebiyatta da derin yansımalar yaratmıştır. Diğer taraftan bu edebiyatın dayandığı kültürün bir yönüyle yazılı kültür olması ve üretilen metinlerin divan ve benzeri adlarla kitaplaştırılıyor olması başlı başına önemli bir olgudur. Bu nedenle Klasik şiirin temellerini dayandırdığı İslam kültürü ve tasavvuf başta olmak üzere birçok göndermeden dolayı, Kur’an bu şiirde bir kutsal metin olarak önemli bir yer tutar. Diğer taraftan Mani’nin Erjeng isimli kitabı ile tasavvuf ve edebiyat açısından önemli görülen Mevlana Mesnevisi ve Hafız Divanı gibi eserlerle tıptan felsefeye, Arap dili kaynaklarından diğer kanonik metinlere kadar geniş bir kültür yelpazesi bu şiirde sunulmaktadır. Bu çerçevede Kürt edebiyatının en önemli yazılı metinlerinden biri olan Melayê Cizîrî Dîwan’ı da bu kültürün dikkat çekici bir metni olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada söz konusu kitap kültürü tanıtılırken bunun Melayê Cizîrî Dîwanı’ndaki yansımaları ele alınıp incelenecektir. Kitap metaforunun Melayê Cizîrî’nin temsil ettiği anlam dünyasındaki yansımaları sadece Kürt edebiyatı açısından değil daha geniş bir çerçevede estetik ve şiirsel bir geleneğin kitabı alımlama biçimini de göstermesi bakımından önem arz etmektedir.