Türkiye Türkçesinde Farsça Kökenli Eklerin Morfolojik ve Semantik Serüveni

Abstract

Dil, kültürel değerlerin aktarılmasında temel bir araçtır ve siyasal-toplumsal dinamiklerle sürekli bir etkileşim içerisindedir. Türklerin İslam medeniyetine girişiyle birlikte Arapça ve Farsça, Türkçe üzerinde yoğun bir etki yaratmıştır. Bu tarihten sonra Türkçe ve Farsça, aynı coğrafyayı paylaşmaları, siyasi, edebi ve kültürel ilişkileri nedeniyle birbirlerini derinlemesine etkilemiştir. Farsça, özellikle edebiyat ve sanat dili olarak öne çıkmış ve Türkçeyle bu açıdan çok yönlü bir etkileşime girmiştir. Bu araştırmanın amacı Türkiye Türkçesinde Farsça kökenli ön ek, son ek ve ek görevi gören dil unsurlarının biçim bilimsel ve semantik serüvenini incelemektir. Araştırmada, -hâne, -zâr, -dâr, -bâz, bî-, nâ- gibi işlek eklerin Türkçedeki kullanım sıklıkları, Türkçe kökenli kelimelerle kurdukları melez yapılar (birleşik kelimeler) ve zaman içinde uğradıkları ses değişimleri ele alınmıştır. Ayrıca, Farsçada belirli bir anlama sahip olan bu yapıların Türkçeye geçtikten sonra uğradığı anlam daralması, anlam genişlemesi ve anlam farklılaşması gibi semantik değişimler analiz edilmiştir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi tekniği kullanılarak temel sözlükler ve konuyla ilgili akademik literatür taranarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda Farsça kökenli eklerin Türkçenin ses ve şekil bilgisi kuralları çerçevesinde Türkçeleştiği, semantik dönüşümlerine uğradığı, hatta bazı durumlarda Farsçadaki işlevlerinden farklılaşarak Türkçeye özgü yeni anlamlar kazandığı ve böylece Türkçenin zenginleşmesinde kritik rol oynadığı tespit edilmiştir.