SAĞLIK İŞLETMELERİNDE FAALİYET TABANLI MALİYETLEME YÖNTEMİNİN UYGULANMASINI ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ

Abstract

Bu araştırmada, Türkiye’de faaliyet tabanlı maliyetleme (FTM) yönteminin sağlık işletmelerindeuygulanmasını etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma tanımlayıcı durumçalışması deseninde nitel bir araştırma kapsamında gerçekleştirilmiştir. Araştırmada verilerintoplanmasında doküman incelemesi ve yarı yapılandırılmış mülakat yöntemi kullanılmıştır.Araştırmada birden fazla veri toplama tekniğinin bir arada kullanılması ve bu yöntemlerden eldeedilen verilerin güvenirliği arttırılmıştır. Türkiye’de FTM yöntemine yönelik ulaşılan akademikçalışmalar (47 araştırma makalesi, 48 yüksek lisans ve 18 doktora tez çalışması olmak üzere 113araştırma) ve katılımcılar ile yapılan mülakatlara ait 26 adet yarı yapılandırılmış formdan elde edilenveriler çalışma kapsamına alınmıştır. Veriler içerik analizi ile analiz edilmiştir. Araştırmada eldeedilen bulgulara göre, FTM yönteminin sağlık işletmelerinde uygulanmasını etkileyen faktörler;maliyet muhasebesi sisteminin olmaması veya yetersiz olması, sağlık işletmelerinin karmaşık yapıdasistemler olması, personelin muhasebe alanındaki bilgilerinin yetersiz olması, sağlık işletmelerininveri paylaşımı konusunda endişelerinin olması, veri temininin zor olması, sağlık işletmelerinin ihtiyaçduyulan verileri paylaşmayı kabul etmemesi veya bir kısmını kabul etmesi, araştırma iznininalınamaması veya izin alma sürecinin uzun olması, maliyet çalışmalarının zaman ve maliyetgerektirmesi ve hizmet maliyetlerinin hesaplanmasının güç olması’dır. Analiz sonucunda, Türkiye’deFTM yönteminin sağlık kurumlarında uygulanmasını etkileyen faktörlerin çoğunluk ile maliyetmuhasebesi sisteminin olmadığı veya yetersiz olduğu (% 21,70), sağlık işletmelerinin karmaşık yapıdasistemler olduğu (% 18,87) ve personelin muhasebe alanındaki bilgilerinin yetersiz olduğu (% 13,21)sonucuna ulaşılmıştır.In this study, it is aimed at determining the factors which affect application of costing methods inHealthcare Enterprises (ABC) in Turkey. The study was carried out with the illustrative case studypattern within the scope of a qualitative research. Document review and semi-structured interviewmethod were used to collect data in the study. Use of more than one data collection technique andreliability of data obtained from these methods were increased in study. Academic studies for ABCmethod in Turkey (47 research papers, 48 master's thesis and 18 Ph.D. thesis studies) and dataobtained from 26 semi-structured forms pertaining to interviews had with participants were includedin study. Data were analysed with content analysis. According to the findings obtained in study, thefactors influencing the application of ABC method in healthcare enterprises are as follows; lack andinsufficiency of cost accounting system, complex structured systems of healthcare enterprises, lack ofaccounting information of personnel, concerns of health enterprises about data sharing, difficulty indata supply, acceptance or partial acceptance of sharing of needed data by healthcare enterprises,inability to obtain research survey permit or the lengthiness of process to take a permit, the cost andtime requirements of cost studies and difficulty in the calculation of service costs. As a result of theanalysis, it was concluded that the factors influencing the implementation of ABC method inhealthcare institutions in Turkey were mostly nonexistence or insufficiency of cost accounting system(21,70%), complex structured systems of healthcare enterprises (18,87%) and lack of accountinginformation of personnel (13,21%).