AZERBAYCAN’IN SOVYETLEŞTİRİLMESİ SÜRECİNDE DİN (1920-1929)

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Sovyetler Birliği’nin Azerbaycan’daki dini yapılara yönelik müdahalelerinin toplumun dini yaşamı ve kültürel kimliği üzerindeki etkilerini incelemektir. Çarlık rejiminin yıkılmasıyla 1918’de kurulan Azerbaycan Halk Cumhuriyeti, kısa sürede ulusal kültürün yeniden canlanmasına zemin hazırlamıştır. Ancak 1920’de Sovyet hâkimiyetinin başlamasıyla birlikte, dini kurumlar sistematik baskı altına alınmış ve inanç temelli faaliyetler devlet kontrolüne tabi tutulmuştur. Araştırma, tarihsel kaynaklar, dönemin resmi belgeleri ve literatür taraması yoluyla nitel bir analiz yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Bulgular, Sovyet ideolojisinin ateist politikaları çerçevesinde dinin kamusal alandan dışlandığını, dini kurumların işlevlerinin ciddi biçimde kısıtlandığını ve halkın dini yaşamının özel alanlara çekildiğini göstermektedir. Sonuç olarak, Sovyet dönemi politikalarının Azerbaycan’da dinin toplumsal rolünü zayıflatmakla birlikte, halkın kültürel belleğinde dini kimliğin tamamen silinmesini engelleyemediği belirlenmiştir. Bu durum, dini ve kültürel direnişin Azerbaycan’ın ulusal kimliğinin korunmasında kalıcı bir unsur hâline geldiğini ortaya koymaktadır.