Biyopsikososyal Yaklaşım Işığında Yaşlılarda Düşmeyi Etkileyen Faktörlerin Kapsamlı Analizi: Bir Lojistik Regresyon Modeli

Abstract

Bu çalışmanın amacı, yaşlı bireylerde düşme riskini etkileyen faktörleri kapsamlı bir şekilde analiz etmektir. Literatürde daha önce tanımlanmış risk faktörleri ve uzman görüşleri doğrultusunda; yaş, cinsiyet gibi kişisel faktörler; buzlu zemin, merdiven yüksekliği gibi çevresel faktörler; eğitim düzeyi, depresyon düzeyi, oturma-kalkma ve kıyafet değiştirme zorluğu gibi psikolojik ve fonksiyonel değişkenleri içeren kapsamlı bir değerlendirme formu oluşturulmuştur. Çalışmaya dâhil edilen 245 katılımcının %28,5’inde (n=70) en az bir düşme öyküsü bulunduğu belirlenmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda, düşme riskine etki eden faktörler lojistik regresyon analizi ile incelenmiştir. Beden kitle indeksi, cinsiyet, sigara kullanımı ve egzersiz alışkanlıkları açısından düşenler ve düşmeyenler arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır (p > 0.05). Lojistik regresyon modeli %88,2 doğruluk, %77,1 duyarlılık ve %92,6 özgüllük değerleri ile güçlü bir öngörü performansı göstermiştir. İlaç kullanımı düşme riskini anlamlı düzeyde azaltırken (p = 0.002), kas gücündeki azalma (p = 0.024) ve oturma/ayakta durma güçlüğü (p = 0.019) düşme riskini anlamlı düzeyde artıran faktörler olarak belirlenmiştir. Yardımcı cihaz kullanımı (baston: p = 0.002, gözlük: p < 0.001) ve örneğin ortam aydınlatmasınının iyi olması gibi olumlu çevresel koşulların varlığı (p = 0.033) ise düşme riskini anlamlı düzeyde azaltmıştır. Sonuç olarak oluşturduğumuz logistik regresyon modeliyle, biyo-psiko-sosyal göstergelerle düşme riskine ilişkin orta-iyi düzeyde ayırt edicilik sağlanabileceği gösterilmiştir. Oturup-kalkmada güçlük ve kas gücü azalması gibi fonksiyonel mobilite göstergeleri tutarlı biçimde daha yüksek risk ile ilişkiliydi. Ancak İlaç kullanımı ve yardımcı cihazlara ilişkin bulgular düşme riskini azaltıcı faktörler olarak ön plana çıkmıştır.