İSLÂM HUKUKUNDA HÜKME ETKİSİ AÇISINDAN DEVİR (KISIR DÖNGÜ) PROBLEMİ - Kılıç, Halil (My University, 2023)
Bu çalışmanın amacı ilk dönem eserlerde yoğun tartışmaların yaşandığı devir/kısır döngü probleminin şer‘î hükümlere etkisini ortaya koymaktır. Felsefe ve mantıkta bir akıl yürütme yanlışı olarak imkânsız görülen devir, fıkıhta “hükmün varlığının, yokluğunu gerektirmesi” şeklinde tanımlanmaktadır. Fürû-u fıkıh kaynaklarında özellikle talâkla ilgili Süreyciyye meselesi üzerinden ele alınan devir, lafzî/yapay ve hukmî olmak üzere ikili bir tasnife tabi tutulmuştur. Devirsel meselelerde en kilit nokta döngünün gerçekte var olup olmadığının tespit edilmesidir. Birçok devirsel meselede fakihlerin ihtilafı bu mihverde cereyan etmiştir. Bu aşamadan sonra tespiti gerçekleşen devrin doğal seyri takip edildiğinde varlık ve yokluk gibi birbirine zıt iki durumla baş başa kalan şer‘î hükmün, bu ikilemden kurtarılarak döngünün sonlandırılması gerekmektedir. Döngünün kesilmesi için döngüyü oluşturan hükümler içerisinde iptal edilmeye elverişli en uygun hükmün tespiti önem arz eder. Döngünün sonlandırılmasıyla çelişkiden kurtarılan hükmün aklî ve şer‘î tutarlığı sağlanmış olmaktadır. Bu çalışmada dört mezhebe ait kaynaklarda devir problemi çerçevesinde çözümlenmiş önemli meseleler tespit edilerek tahlil edilmiştir.
Keywords: İslam Hukuku; Kısır Döngü; Lafzî Devir; Hukmî Devir; Süreyciyye